Sprawiedliwa transformacja regionów węglowych to proces, który wykracza daleko poza zmiany w sektorze energetycznym. Obejmuje również rynek pracy, rozwój gospodarczy, zagospodarowanie przestrzeni oraz współpracę instytucji i społeczności lokalnych. Jak wykorzystać doświadczenia innych regionów, dostępne narzędzia analityczne i potencjał innowacji, aby stworzyć trwałe podstawy rozwoju obszarów pogórniczych?
Odpowiedź na to pytanie wymaga kompleksowego podejścia, łączącego różne obszary wiedzy i uwzględniającego lokalne uwarunkowania. Szczególne znaczenie ma ono w przypadku Wielkopolski Wschodniej, gdzie odchodzenie od gospodarki opartej na węglu brunatnym wiąże się z koniecznością wypracowania nowych kierunków rozwoju regionu.
Zagadnienia te podejmuje cykl sześciu monografii „Green Transformation Policy in Poland” („Polityka zielonej transformacji w Polsce”), przygotowany pod redakcją naukową prof. UAM dr hab. Dominiki Narożnej, członkini Zarządu FUAM, i wydany przez Wydawnictwo FNCE. Seria jest kolejnym efektem działań realizowanych w projekcie Life After Coal – Życie po węglu, koordynowanym przez Poznański Park Naukowo-Technologiczny, oraz kontynuacją prac badawczych prowadzonych w ramach Policy Lab Wielkopolski Wschodniej.
Publikacje rozwijają zagadnienia istotne z punktu widzenia sprawiedliwej transformacji regionów węglowych i pogórniczych, łącząc perspektywę energetyczną, społeczną, gospodarczą, instytucjonalną i przestrzenną.
Jednym z istotnych elementów planowania zielonej transformacji jest modelowanie systemów energetycznych. Narzędzia analityczne umożliwiają ocenę różnych scenariuszy zmian w energetyce i ich potencjalnych skutków, dostarczając danych przydatnych podczas projektowania polityki energetycznej.
Ważnym źródłem wiedzy są również doświadczenia państw i regionów, które przechodzą podobne procesy. Przykłady Midlands w Irlandii, Starej Zagory w Bułgarii oraz Łużyc w Niemczech pokazują różne podejścia do transformacji obszarów związanych z przemysłem węglowym.
Analiza tych doświadczeń pozwala identyfikować rozwiązania, które mogą znaleźć zastosowanie także w Polsce. Kluczowe znaczenie ma jednak uwzględnienie warunków ich wdrażania, istniejących barier oraz specyfiki poszczególnych regionów. Skuteczna transformacja nie polega bowiem na prostym przenoszeniu zagranicznych modeli, lecz na dostosowywaniu sprawdzonych rozwiązań do lokalnych potrzeb i możliwości.
Odchodzenie od przemysłu wydobywczego wpływa na strukturę zatrudnienia i wymaga dostosowania lokalnego rynku pracy do zmieniających się warunków gospodarczych. W przypadku Wielkopolski Wschodniej szczególnego znaczenia nabierają instrumenty wspierające adaptację pracowników oraz możliwości tworzenia zielonych miejsc pracy.
Zmiany te należy rozpatrywać w szerszym kontekście gospodarczym, uwzględniając nie tylko nowe technologie, ale również procesy demograficzne, dostępne kompetencje i potencjał rozwojowy regionu.
Jednym z możliwych kierunków rozwoju obszarów pogórniczych jest tworzenie dystryktów innowacji, wykorzystujących dotychczasową infrastrukturę i tereny poprzemysłowe do rozwijania nowych funkcji gospodarczych, badawczych i społecznych.
Takie podejście zakłada powiązanie ponownego wykorzystania przestrzeni z rozwojem przedsiębiorczości, kompetencji mieszkańców oraz współpracą instytucjonalną. Istotne staje się nie tylko zagospodarowanie terenów po działalności wydobywczej, ale również stworzenie warunków do budowania nowych specjalizacji gospodarczych.
Złożoność procesów transformacyjnych wymaga współpracy administracji publicznej, środowiska naukowego, przedsiębiorstw i społeczności lokalnych. Jednym z narzędzi umożliwiających łączenie tych perspektyw jest Policy Lab, czyli laboratorium polityk publicznych.
Podejście to opiera się na diagnozowaniu problemów, analizie dostępnych rozwiązań, opracowywaniu rekomendacji oraz wspieraniu ich wdrażania. Pozwala wykorzystać wyniki badań naukowych w procesie projektowania działań odpowiadających na konkretne wyzwania rozwojowe.
W ramach Policy Lab Wielkopolski Wschodniej wiedza z różnych obszarów jest wykorzystywana do przygotowywania rekomendacji dla instytucji i samorządów zaangażowanych w sprawiedliwą transformację. Istotną rolę odgrywa przy tym uwzględnianie lokalnych uwarunkowań oraz doświadczeń innych regionów europejskich.
Doświadczenia i analizy dotyczące regionów węglowych wskazują, że skuteczna transformacja wymaga równoczesnego działania w wielu obszarach. Zmiany w systemie energetycznym powinny być powiązane z rozwojem rynku pracy, wykorzystaniem potencjału innowacji, zagospodarowaniem przestrzeni oraz wzmacnianiem współpracy instytucjonalnej.
W przypadku Wielkopolski Wschodniej szczególnego znaczenia nabiera opracowywanie rozwiązań, które uwzględniają specyfikę regionu i pozwalają wykorzystać jego istniejące zasoby do budowania nowych możliwości rozwoju.
Sprawiedliwa transformacja nie jest zatem wyłącznie procesem odchodzenia od węgla, ale również szansą na wypracowanie nowej ścieżki rozwoju gospodarczego i społecznego regionu.
Więcej na ten temat:
Seria sześciu monografii naukowych „Green Transformation Policy in Poland”, wydana przez Wydawnictwo FNCE. Wśród autorów znajdują się również przedstawiciele Poznańskiego Parku Naukowo-Technologicznego: dr Justyna Adamska oraz dr Dawid Zieliński.
