W ramach projektu Life After Coal PL przygotowano raport o charakterze wdrożeniowym, którego celem jest przełożenie założeń „Strategii na rzecz neutralności klimatycznej Wielkopolska Wschodnia 2040” na konkretne instrumenty i działania możliwe do realizacji na poziomie powiatów i gmin.
Opracowanie stanowi pomost między identyfikacją dobrych praktyk, a ich wdrożeniem Wielkopolsce Wschodniej (WW). Sprawdza i doprecyzowuje założenia strategii na podstawie doświadczeń sześciu europejskich regionów (m.in. Stara Zagora, Midlands, Łużyce, Zachodnia Macedonia, Uście nad Łabą, NRW). Obejmuje zarówno kwestie energetyczne (dekarbonizacja, OZE), jak i społeczne oraz gospodarcze.
Wskazano, że strategia WW 2040 jest zaprojektowana zbyt technokratycznie: koncentruje się na wymiarze techniczno-organizacyjnym, a niedostatecznie uwzględnia uwarunkowania społeczne, które w regionach referencyjnych traktowane są priorytetowo. Podkreślono, że mieszkańcy powinni być podmiotem zmiany, a nie jedynie jej odbiorcami.
W związku z tym, rekomendowane jest uzupełnienie strategii o narzędzia pogłębionej partycypacji, podejście ponadlokalne (współpraca w ramach obszarów funkcjonalnych) oraz silniejsze wsparcie instytucjonalne dla beneficjentów końcowych.
Raport wskazuje trzy zoperacjonalizowane rozwiązania:
- Dystrykt Innowacji – ukierunkowany na budowę lokalnego ekosystemu innowacji oraz sieciowanie interesariuszy (sektor publiczny, biznes, nauka, społeczeństwo), tak aby transformacja wzmacniała rozwój gospodarczy i nowe specjalizacje regionu.
- Komórki Planistyczne – narzędzie wzmacniające partycypację i podnoszące jakość decyzji publicznych.
- Projekty Parasolowe – model, w którym samorząd ułatwia dostęp do finansowania i ogranicza bariery organizacyjne dla mieszkańców oraz firm.
Wśród dodatkowych priorytetowych obszarów działań wskazano: wsparcie lokalnych społeczności i rozwój partycypacji (w tym mentoring oraz wzmacnianie NGO), wzmocnienie sektora MŚP i lokalnej przedsiębiorczości, rozwój zielono-błękitnej infrastruktury (renaturyzacja, bioróżnorodność) oraz rozwój turystyki regeneracyjnej jako elementu przebudowy modelu rozwojowego. Energetyka i monitoring
Tekst obejmuje również analizę działań energetycznych oraz proponuje zestaw wskaźników monitorowania transformacji. Uwzględniają one m.in. emisyjność energii i ciepła, udział OZE, przyrost mocy OZE, wybrane wskaźniki transportu niskoemisyjnego, emisje raportowane (KOBiZE), a także część wskaźników środowiskowych i inwestycyjnych.
Raport dostarcza samorządom Wielkopolski Wschodniej spójnego pakietu rekomendacji operacyjnych: od instrumentów instytucjonalnych (dystrykt innowacji, komórki planistyczne, projekty parasolowe), przez działania społeczne i gospodarcze, po narzędzia technologiczne i wskaźniki monitoringu. Najmocniejszy przekaz dokumentu to konieczność prowadzenia transformacji nie wyłącznie jako modernizacji energetycznej, lecz jako procesu społeczno-gospodarczego.
