Jaką rolę w rozwoju innowacyjnej Wielkopolski odgrywają instytucje otoczenia biznesu i czego potrzebują, aby skuteczniej wspierać regionalne firmy?
Opracowanie przygotowane przez konsorcjum Poznańskiego Parku Naukowo-Technologicznego Fundacji UAM oraz Pracowni Badań i Doradztwa „Re Source” Korczyński stanowi element monitorowania i aktualizacji „Regionalnej Strategii Innowacji dla Wielkopolski 2030”. Jego celem było szczegółowe zmapowanie regionalnego ekosystemu innowacji, a przede wszystkim rozpoznanie rzeczywistego potencjału, barier i potrzeb wielkopolskich instytucji otoczenia biznesu.
Kompleksowa diagnoza regionalnego ekosystemu
Badanie objęło analizę danych zastanych, ankietę przeprowadzoną wśród instytucji otoczenia biznesu, wywiady pogłębione z przedstawicielami podmiotów krajowych i zagranicznych oraz warsztat ekspercki. W Wielkopolsce zidentyfikowano 64 aktywne IOB, a odpowiedzi uzyskano od 54 z nich, co oznacza poziom zwrotu przekraczający 84 procent.
Wśród zmapowanych podmiotów znalazły się między innymi centra transferu technologii, spółki celowe uczelni, izby i zrzeszenia przedsiębiorców, parki i inkubatory, instytucje wspierające startupy, pozabankowe instytucje finansowe oraz lokalne centra wspierania przedsiębiorczości.
Silna koncentracja w Poznaniu
Jednym z najważniejszych wniosków jest nierównomierne rozmieszczenie instytucji. Aż 39 spośród 64 aktywnych IOB ma siedzibę w Poznaniu. W stolicy regionu koncentrują się zwłaszcza centra transferu technologii, instytucje ekosystemu startupowego oraz parki i inkubatory.
Poza Poznaniem sieć wsparcia jest wyraźnie słabiej rozwinięta. W podregionach dostępne są przede wszystkim podstawowe usługi, takie jak szkolenia, doradztwo, działania informacyjne i networking. Usługi specjalistyczne, wymagające zaawansowanej infrastruktury lub kompetencji technologicznych, pozostają skoncentrowane w ośrodku metropolitalnym.
Szkolenia, doradztwo i budowanie relacji
Oferta wielkopolskich IOB ma przede wszystkim charakter doradczy, edukacyjny, informacyjny i sieciujący. Najwięcej instytucji prowadzi szkolenia i doradztwo. Każdą z tych form wsparcia wskazało 37 spośród 54 badanych podmiotów. Często organizowane są również wydarzenia networkingowe oraz działania informacyjne i promocyjne.
Najczęściej realizowaną funkcją jest budowanie społeczności i animowanie ekosystemów innowacji. Wskazało ją 29 instytucji. Rozwój innowacyjny MŚP wspiera 25 badanych podmiotów. Wyraźnie rzadziej prowadzone są działania związane z transferem technologii, instrumentami finansowymi, inkubacją, internacjonalizacją i akceleracją.
Jednocześnie to właśnie stosunkowo rzadko oferowane usługi finansowe, w tym poręczenia, pożyczki czy finansowanie kapitałowe, należą do tych, które cieszą się największym zainteresowaniem przedsiębiorstw. Pokazuje to różnicę pomiędzy dominującym profilem oferty a potrzebami części odbiorców.
Zielona i cyfrowa transformacja
Ponad połowa badanych IOB prowadzi działania w co najmniej jednym z kluczowych obszarów transformacji gospodarczej. Najczęściej dotyczą one cyfryzacji, efektywności energetycznej, gospodarki o obiegu zamkniętym oraz automatyzacji i robotyzacji.
Skala tego wsparcia pozostaje jednak ograniczona. Aż 24 spośród 54 instytucji nie świadczą usług w żadnym z wymienionych obszarów. W raporcie wskazano więc potrzebę rozwijania kompetencji pracowników, narzędzi diagnostycznych i specjalistycznej infrastruktury, które pozwolą IOB skuteczniej wspierać przedsiębiorstwa w transformacji cyfrowej i środowiskowej.
Kadry jako mocna strona systemu
Mediana zatrudnienia w badanych instytucjach wynosi siedem osób. Pracownicy zarządzający, administracyjni, techniczni oraz świadczący usługi dla firm są przeważnie oceniani jako wysoko wykwalifikowani. Większość instytucji inwestuje również w rozwój kadr, przede wszystkim poprzez szkolenia, samokształcenie oraz udział w konferencjach i seminariach.
Jednocześnie zmiany technologiczne i regulacyjne zwiększają zapotrzebowanie na nowe kompetencje. Dotyczy to między innymi sztucznej inteligencji, cyberbezpieczeństwa, ESG, gospodarki o obiegu zamkniętym, transferu technologii, komercjalizacji oraz pozyskiwania finansowania.
Finansowanie jako największa bariera
Najpoważniejsze wyzwania dotyczą finansowania działalności bieżącej oraz braku stabilności w dłuższej perspektywie. Istotne są również trudności w pozyskiwaniu pracowników o odpowiednich kompetencjach, uzależnienie od projektów i dotacji, zmienność przepisów oraz rozbudowane procedury administracyjne.
Chociaż dla większości IOB głównym źródłem finansowania są środki własne, tylko 14 z 54 instytucji mogłoby bez finansowania zewnętrznego utrzymać podobny zakres i skalę usług. Dla 16 podmiotów brak zewnętrznego wsparcia oznaczałby niemożność dalszego funkcjonowania. Najważniejszą zgłaszaną potrzebą jest dlatego zapewnienie stabilnego finansowania wieloletniego, a następnie środków na działalność bieżącą i rozwój infrastruktury.
Współpraca istnieje, ale wymaga trwałych mechanizmów
Prawie wszystkie badane IOB współpracują z innymi podmiotami, najczęściej z samorządami, izbami gospodarczymi, agencjami rozwoju oraz pozostałymi instytucjami otoczenia biznesu. Relacje te opierają się głównie na wymianie informacji, realizacji wspólnych projektów i konsultacjach.
Raport zwraca jednak uwagę, że współpracy brakuje stałej koordynacji, ciągłości oraz wspólnych standardów działania. Nierówności terytorialne mogłyby być częściowo ograniczane poprzez lepsze łączenie lokalnych instytucji z wyspecjalizowanymi ośrodkami działającymi w Poznaniu.
Od pojedynczych inicjatyw do spójnego systemu
Działalność 44 z 54 badanych IOB jest powiązana z co najmniej jednym celem Regionalnej Strategii Innowacji dla Wielkopolski 2030. Instytucje wspierają między innymi aktywność innowacyjną przedsiębiorstw, rozwój regionalnego ekosystemu innowacji oraz przygotowanie kadr nowoczesnej gospodarki.
Wśród rekomendacji znalazły się większe włączenie IOB w projektowanie polityki regionalnej, rozwój kompetencji pracowników, stabilne finansowanie usług i modernizacji infrastruktury, utworzenie stałego mechanizmu współpracy sieciowej, budowa regionalnej ścieżki wsparcia startupów oraz stworzenie wspólnego systemu danych o potrzebach przedsiębiorstw i efektach udzielanego wsparcia.
Autorzy wskazują, że IOB powinny być traktowane nie tylko jako realizatorzy projektów, lecz także jako partnerzy i współtwórcy polityki rozwoju. Przyszłość regionalnego systemu wsparcia zależy więc nie tyle od zwiększania liczby pojedynczych inicjatyw, ile od ich lepszej koordynacji, stabilności oraz ukierunkowania na mierzalne efekty osiągane przez przedsiębiorstwa.
